Phong cách Nội thất Thuộc địa Pháp và Anh
- Elise Tran
- 4 thg 2
- 6 phút đọc
Đã cập nhật: 7 thg 2
Một nghiên cứu so sánh được hình thành từ trải nghiệm sống
Tôi lớn lên ở Hà Nội, nơi kiến trúc thuộc địa Pháp không đứng ngoài đời sống mà len vào từng nhịp sinh hoạt thường ngày. Những hàng hiên, trần cao, cửa sổ lớn không chỉ là di sản thị giác, mà là ký ức không gian. Sau đó, quãng thời gian sống ở Malaysia, ở Anh, và những năm tháng tại Pháp đã dần mở rộng cho tôi một hiểu biết sâu hơn: kiến trúc không bao giờ tồn tại độc lập. Nó được nhào nặn bởi văn hóa, khí hậu, và cách con người sống cùng không gian.
Bài viết này ra đời từ chính trải nghiệm ấy. Không phải để hoài niệm, mà để dùng ký ức sống như một lăng kính phân tích cho tư duy thiết kế nội thất đương đại.
Phong cách nội thất thuộc địa ở Đông Nam Á thường bị gom lại dưới một nhãn mác tân cổ điển chung chung. Nhưng trên thực tế, phong cách nội thất thuộc địa Pháp và Anh được xây dựng trên những logic hoàn toàn khác nhau về không gian, khí hậu và văn hóa. Sự khác biệt ấy không nằm ở hoa văn hay chi tiết trang trí, mà thể hiện rõ nhất ở cách không gian được tổ chức, quá trình sử dụng và cảm quan.
Để làm rõ điều này, bài viết đặt hai công trình tương đồng về thời kỳ lịch sử và môi trường nhiệt đới vào thế đối chiếu: Sofitel Legend Metropole Hà Nội (Việt Nam) và khách sạn Eastern & Oriental tại Penang (Malaysia).
Nền tảng chung
Cùng thời đại, cùng khí hậu, cùng chức năng
Cả hai khách sạn đều được xây dựng vào cuối thế kỷ XIX, phục vụ người châu Âu tại khu vực châu Á với nhiệt đới nóng ẩm. Cả 2 công trình đều chia sẻ những đặc điểm nền tảng tiêu biểu của kiến trúc khách sạn thuộc địa thời kỳ này: trần cao để giảm nhiệt, các ô cửa lớn đảm bảo thông gió tự nhiên, áp dụng các kỹ thuật xây dựng châu Âu được điều chỉnh để thích nghi với khí hậu bản địa.
Sofitel Legend Metropole Hà Nội khai trương năm 1901, vào cao trào của kiến trúc Đông Dương (Indochine), và nhanh chóng trở thành trung tâm giao lưu xã hội của giới quan chức và du khách. Khách sạn Eastern & Oriental được thành lập năm 1885 bởi anh em nhà Sarkies, những người sau này còn sáng lập nên các khách sạn lừng danh khác như Raffles tại Singapore.
Chính sự tương đồng về bối cảnh này khiến hai công trình trở thành cặp so sánh lý tưởng. Vì vậy, mọi khác biệt xuất hiện đều là chủ ý văn hóa, không phải ngẫu nhiên.
Phong cách thuộc địa Pháp
Khách sạn Sofitel Metropole Hà Nội
Không gian nội thất của Metropole phản ánh rõ nét tư duy thiết kế của Pháp, nơi trật tự kiến trúc và sự phân cấp không gian được đặt lên hàng đầu. Từ cuối thế kỷ XIX, kiến trúc Pháp đã tái định hình diện mạo Hà Nội bằng các đại lộ rộng, bố cục chỉnh tề và hình thức tân cổ điển mang tính biểu trưng quyền lực.
Bên trong khách sạn, không gian được sắp xếp chặt chẽ, lưu thông dẫn dắt qua hành lang, các phòng mở ra theo một trình tự có kiểm soát. Điều này phản chiếu tư duy kiến trúc thuộc địa Pháp nói chung, nơi trật tự không gian và tỷ lệ mang tính tượng đài được dùng để khẳng định sự bền vững và quyền uy. Tường dày, kết cấu đặc tạo cảm giác bao bọc, khép kín hơn là linh hoạt.
Đồ nội thất được bố trí cẩn trọng, mang tính cố định, tuân theo logic không gian phương Tây, thay vì những cách sống linh hoạt của bản địa. Sự tiện nghi về khí hậu ở đây đến từ khối tích, chiều cao trần và tỷ lệ kiến trúc, chứ không áp dụng tính mở hay khả năng thích nghi linh hoạt.
Logic thiết kế: Phong cách nội thất thuộc địa Pháp đề cao ranh giới kiến trúc và trình tự không gian chính quy. Sự thoải mái được tạo nên từ cấu trúc, tỷ lệ và cảm giác vững chãi.
Phong cách thuộc địa Anh
Khách sạn Eastern & Oriental, Penang
Triết lý thiết kế của Eastern & Oriental đi theo một hướng hoàn toàn khác. Được thành lập năm 1885 bởi anh em Sarkies, những người cũng đứng sau Raffles Hotel và Strand Hotel ở Yangon, E&O thể hiện cách người Anh tiếp cận đời sống nhiệt đới.
Tại đây, nội thất được hình dung như một phần của hệ thống khí hậu. Veranda không chỉ là phần phụ, mà trở thành không gian sống chính, nơi ranh giới giữa trong và ngoài được làm mềm và kéo dài (Buffer zone). Các ô cửa lớn, vách ngăn có thể mở đóng giúp tăng cường thông gió chéo. Quạt trần, bóng râm và các lớp đệm không gian hỗ trợ trực tiếp cho sự thoải mái trong môi trường nóng ẩm.
Đồ nội thất tại E&O mang tính rời, dễ di chuyển, ưu tiên sự tiện nghi thay vì bị “neo chặt” vào bố cục kiến trúc. Bầu không khí vì thế trở nên thư giãn, dễ ở, được thiết kế cho việc sinh sống lâu dài trong khí hậu nhiệt đới, chứ không nhằm trình diễn hình thức hay mang tính đại diện.
Logic thiết kế: Phong cách nội thất thuộc địa Anh ưu tiên phản ứng với khí hậu và sinh hoạt hàng ngày. Kiến trúc phục vụ đời sống, chứ không áp đặt.
Khía cạnh | Phong cách thuộc địa Pháp | Phong cách thuộc địa Anh |
Tổ chức không gian | chính quy, phân cấp | mở, theo khí hậu |
Quan hệ trong – ngoài | tách bạch | mềm và liên tục |
Đồ nội thất | cố định, có bố cục | linh hoạt, thích ứng |
Chiến lược khí hậu | khối tích và kết cấu | thông gió và che nắng |
Tính chất không gian nội thất | mang tính kiến trúc và đô thị | thư giãn, mang dấu vết đời sống |
Vì sao sự phân biệt này vẫn còn ý nghĩa
Đối với thiết kế nội thất đương đại tại Đông Nam Á, việc hiểu những logic lịch sử này không phải là nghiên cứu hàn lâm, mà mang giá trị thực tiễn rõ rệt.
Nội thất thuộc địa Pháp mang đến bài học về tỷ lệ, sự rõ ràng và kỷ luật kiến trúc. Trong khi đó, nội thất thuộc địa Anh để lại những chiến lược bền vững về sự thoải mái, thông gió tự nhiên và khả năng thích ứng với môi trường bản xứ. Khi được kết hợp một cách tỉnh táo, hai cách tiếp cận này cho phép tạo ra những không gian vừa có cấu trúc, vừa nhân bản.
Thay vì sao chép hình thức hay mô-típ thẩm mỹ, người thiết kế cần chắt lọc logic nền tảng của từng truyền thống. Nhờ vậy, các tham chiếu thuộc địa có thể được chuyển hóa thành những không gian đương đại thích ứng khí hậu, không hoài cổ, không vay mượn hời hợt.
Kết luận
Sofitel Legend Metropole Hà Nội và Eastern & Oriental Hotel Penang cùng sinh ra trong một thời điểm lịch sử, cùng đối mặt với những thách thức khí hậu tương tự, nhưng lại đi đến hai cách giải quyết nội thất đối lập. Một bên xem nội thất như tuyên ngôn kiến trúc; bên còn lại xem nội thất như một hệ sinh hoạt gắn với khí hậu.
Sự đối chiếu này cho thấy nội thất thuộc địa không phải là một phong cách đơn nhất, mà là một phổ phản ứng được định hình bởi văn hóa, khí hậu và mục đích sử dụng. Với thực hành thiết kế tại Đông Nam Á ngày nay, sự phân biệt ấy vừa mang giá trị lịch sử, vừa là kim chỉ nam thực tiễn cho tư duy không gian bền vững.
Bình luận